“Situador”. 

“Situador” Nafarroako iparraldean kokaturiko landa inguru natural batean kokatutako mikro-espazio bat eta inguratzen duten makro-sistema ukiezinen artean ardatz bat zirriborratzen duen proiektu bat da. Neurgarria eta neurgaitza, estalia eta agerikoa den baso batean sartzeko gonbita luzatzen duen instalazio gisa aurkezten da Lurra, adaxkak, belarra eta inguruko elementuak erabiliz egindako iglu moduko eraikuntza. La puntu kardinaletara eta zenitera irekita dagoen behatokia, bertatik ilargiaren zenitarekin bat etorrita argazki digitalak egin dira 28 egunez. Horrela, 28 egunetan eguzkiaren egun-tarte bat jaso da. Hilabete bat egun batean elkartua. Hilabete bat barne hartzen duen egun bat. Hilabete batez ilargi zikloari lotzea, lurraren hutsune batean sartu espazio huts horretan sartzen den argia erregistratzeko.  Eraikuntza honetatik gertuko inguruaren datu batzuk parametrotan jarri dira: lurraren hezetasuna  eta tenperatura, haizearen abiadura, eguzki-erradiazioa eta presio atmosferikoa. Eraikuntza izaki biziduna balitz bezala egiten da, landare bat edo plazenta bat balitz bezalaxe, inguruarekin duen harremana ikertzen. Argazki eta datu serieak prozesu gisa ulertzen dira, egoera dinamiko baten datu objektiboa makrosistema baten barruan. Puntu  jakin bateko argi-kantitatea, haizearen, hezetasunaren, eguzki-erradiazioaren… kantitatea, denboraren joana dokumentatzeko besterik asmorik ez. Esfera-kupula laborategi/nabe gisa erabiltzen da, eta ilargi-hilabetean mikro-lurralde baten pultsua hartzen du. Lurraldeak lotura estua du politikarekin. Zatiketa politiko bat da, edukitza bezala ulertzen den unetik beretik, (e)ko kide gisa, jurisdikzio baten eta praktika jakin batzuen mende hartzean. Ekonomiarekin ere zuzeneko lotura du: ondasunen produkzioaren oinarria da. Gaur egun, ingurumena babestutako irla txiki batzuetara murriztutako lurralde bat da. Lurraldea kudeatu eta ustiatu egiten da. Biosfera sistema ekonomikoaren zati intrintsekoa da, hala ere merkatuaren logikak gaur egun ezin du ziurtatu ingurune naturalaren iraupena. “Situador-ek” bi “egoera” maila sortzen ditu, itxuraz loturarik ez duen beste makrosistema batekin loturak ezarri nahi ditu. Modelatzen gaituzten eta arreta jartzen ez diegun datuak etsiarazteko proiektua ere bada: ekonomia, baloreen poltsa, merkatu kapitalista. Egunero milioika transakzioz betetzen den hutsunea, sistema ekonomikoa iragazkortzen duen konstruktu abstraktua. Nola harremantzen da gaur egun espazio natural mitikoa, zirkularra, ezkutukoa, magikoa, antzinako eta betiko ziklo naturalei lotua, egungo espazio hautemangarri, objektibo, estatistiko, numeriko eta instrumentalarekin?

_{VÍCTOR MASFERRER}

_{Eskulturan graduatu nintzen Bartzelonako Massana Eskolan, eta aldi berean Filosofian lizentziatu nintzen Gironako Unibertsitatean, ikasketak “La Sapienza” Erromako Unibertsitatean amaitu nituen. Eskultore gisa egiten ditudan proiektuak La Voltan (www.femlavolta.cat) egiten dudan erakusketa-ekoizpenarekin konbinatzen ditut. Proiektu kulturala da, sortzaileak profesionalizatzen laguntzeko plataforma eta puntualki lan egiten dut bertan urtean zehar. 2014tik, 2016ra artista egoiliarra izan nintzen, eta pixkanaka koordinazioan eta antolaketan sartu nintzen, 2019ra arte. Artista gisa, argiarekin eta pertzepzio-prozesuekin, argazkigintza esperimentalarekin eta haren teknologiekin lotutako ikerketa bat garatzen dut aspalditik, gaur egun irudiarekin ditugun harremanekin lotuta. Naturaren forma eta formen izaera interesatzen zait, naturarekin eta inguruko ingurunearekin dugun harremana. Munduarekin ditugun harreman sinbolikoak ikertzen ditut poetikoki. geometriarekin eta espazioarekin. Besteak beste, La Capellan (Bartzelona), Espai d’Art Torre Muntadasen (Bartzelona), Bòlit Centre d’Art Contemporanin (Girona), Historiako museoan eta Gironako Kultur Etxean erakutsi dut egindako lana. Hainbat beka jaso ditut, hala nola Idensitat taldearena (Bartzelona) edo Gironako Fundació Domènech Fita taldeko artista gazteentzako beka. Italian, Salt-en eta Gironan arte-egoitzak egin ditut. 2017an eta 2018an, Gironako Foru Aldundiak Claranes de Bosc proiektua aukeratu zuen probintzia osoan bakarka erakusteko.}

_{victormasferrer.net}

Isuri soinuduna

“Klaustrofilia” garatzen den espazioak inguratzen dituen soinuen ikerketa artistikoa egiteko proiektua da Isuri soinuduna. Lurraldearen soinu-paisaiak ezagutzea eta soinuek esperientziak nola sortzen dituzten eta leku baten memoria nola osatzen duten ikertzea du helburu; ingurune akustikoa modu aktiboan entzutea, landa-inguruneko eta hiri-inguruneko soinu-ezaugarriak streaming bidez transmititzeko. Horretarako, leku bakoitzeko espazioak, fluxuak eta ezaugarriak, eremu akustikoko aldaketak, espazioaren hiri-eraldaketaren bidez, eta, azkenik, kutsadura akustikoak eragindako erabateko aldaketa-prozesuan daudenak aztertuko dira. Isuri soinuduna proiektua proposamen prozesual bat da, eta erakusketako hilabeteetan zehar garatuko da audio-instalazio baten bidez, audio-hargailu batek  sare-sistema baten bidez seinale akustiko horiek emititzen dituen “totem” akustiko batera igortzen dituelarik eta soinu-mapa batekin amaitzen da (Agoitz, Elizondo, Altsasu, Tafalla, Tutera).

_{IOSU ZAPATA (Iruñea, 1981)} 

_{Iosu Zapatak lantzen dituen gaiak abandonatutako espazioekin, periferiekin, bazterrekoarekin, hiri-paisaiarekin eta naturarekin zerikusia dute. Formakuntza Iruña Cormenzanaren lantegietan hasi zuen 1991n. Diseinu grafikoa ikasi eta marrazki eta pintura monografikoak egin ditu Iruñeko Arte Eskolan. Hainbat sari eta aintzatespen jaso ditu (Topaketak edo Artista Gazteak) eta Iruñeko hainbat talde artistikorekin lotura du. Bere lana Espainian, Filipinetan, Frantzian eta Mexikon erakutsi du. Azken horretan, hainbat urtez bizi izan da eta hainbat proiektu garatu ditu, esaterako Txabola Nomada, Chopoko Museoan, Polyforum Siqueiros-en, Espainiako Kultur Etxean edo Emakumearen Museoan egon da ikusgai. Gaur egun, soinua eta paisaia ditu ardatz.}

ALÓCTONA

Arbeitzako1 Peña Negra Arbeitza eta Lizarra artean dagoen arroka bat da. Luis Azcona filologoaren arabera, herriaren deitura «harri beltza» sintagmatik dator, eta hala, haitza lekuaren nortasunaren parte bihurtzen da.  Garai batean zutik zegoen, eta euritik, haizetik edo eguzkitik babesteko balio zien inguruko herrietatik Lizarrara joaten zirenei.

_ERORTZEA_ 

Herriko emakume bat ziur dago arroka erortzean atera zuen zarata entzun zuela. Erori zenetik zenbat urte pasa diren kontatzen duen bertsio bat baino gehiago dago, eta ez dugu noiz erori ote zen jakiteko modurik. Hala ere, esaten da Arbeitzako bizilagun bat bertan egon zela arroka erori baino lehentxeago, duela 70 urte inguru; oinarria hautsi, eta harria erori egin zen. Erori izanaren arrazoiak ere ez ditugu ezagutzen, baina baliteke pisuak, higadurak eta tokiaren maldak eragina eduki izana.  Guillermo Erice geologoaren esanetan, «kareharri belzkara da, apur bat karstifikatua3», eta daukan adinagatik ez dago bere testuinguru geologiko naturalean, isolatuta baizik: «inguruan ez du bere aro geologiko bereko harririk, ezta litologia berekorik ere». Lizarrako diapiroaren4 ondorioz igo diren arrokak dira: «diapiroa igotzean, gainean dituen harriak apurtzen ditu, eta horietako batzuk barreiatuta geratzen dira, solte, kasu honetan bezala»5. «Harri horiei aloktono6 deritze». 

_OREKA_ 

Peña Negra mendi-hegalean dago, orekan.  Gorputz bat geldi egotean datza oreka, eta kontraesana badirudi ere, ez da jarduera ezaren emaitza, baizik eta berdinak diren bi indarrek kontrako noranzkoa dutenean indarrak baliogabetzean gertatzen da. Paradoxikoki, geldialdi hori indarrek elkarri etengabe bultza egitearen ondorioa da, eta indarretako bat pixka bat aldatuz gero, oreka egoera aldatu, eta gorputza mugituko litzateke.  Hortaz, orekak egonkortasun sentsazio faltsua transmititzen digu alde batetik, jarduera egon badagoelako, eta bestetik, egonkorra delako egonkor izateari uzten dion arte.  Desoreka, ordea, segurtasun ezarekin eta neurriz kanpokoarekin lotzen da. Halaber, segurtasuna nahi izatea bizi senaren parte da. Azken finean, bizi senak bere xedearen kontra egiten du, oreka lortzea oreka galtzeko arriskupean egotea baita.  Geologiak aditzera ematen du higadura etengabea dela, eta beraz, gauzak ere etengabe aldatzen direla.  Aurtengo udan, beste hainbatetan bezala, Peña Negrara hurbildu ginen oinez, eta ohartu nintzen hara iristean arrokaren azpian eseri ginela, gerizpean, harriaren egoera aldatzea ezinezkoa izango balitz bezala.  Abuztuan, Televisión Española etxeko bigarren katearen Informe Semanal programan, lurraren desizozteak Errusiako zenbait hiritan (hala nola Yakutsken) izandako ondorioei buruz hitz egin zen. Berotzeak berotze handiagoa dakar7, eta eragiten duen berrelikadura prozesu horrek lehendik zegoen oreka hautsi, eta lurrak, etxeak eta azpiegiturak behera erortzea eragiten du. Zoritxarreko gertaerek bizi dugun ahultasuna agerian jartzen dute: 8 etxe zituen lursail bat itsasoan hondoratzea Altan, Norvegian; isuri toxikoa Artikoan, hori ere ekainean; edo Yaktsukeko (Errusia) erakinen egituren % 80 berritu behar izatea lurra urtzearen ondorioz.  Gauzetan fedea izatea ez dute gertaerek baldintzatzen, baina gaur egun, bitxia bada ere, itsu-itsuan sinesten dugu teknologian eta zientzian. Covid-19aren ondorioz mundu mailan dagoen osasun- eta ekonomia-krisiak eragindako ezegonkortasunak bizitzaren zaurgarritasuna erakusten du eta ziurtasunik gabeko egoera batean kokatzen gaitu.  Hala ere, egonkortasun faltsuetatik at jartzen gaitu benetan ala seguru sentitzeko nahia indartzen du? 

Zapore metaliko bat

Herriko biztanle berriak eztabaidan ari dira etxeko atzeko aldean utzita dagoen 4×4 zaharrarekin zer egin erabakitzeko.’ Ez dakite norena den, ezta hara nola iritsi zen ere. Batzuek traba gisa ikusten dute, beste batzuek aukera gisa, tarteka taldetik isolatzeko txabola gisa. Haizeak gogor jotzen duen arratsaldeetan, Patrol-a trap erritmoan mugitzen da.

MIRARI ECHAVARRI  (Iruñea 1988) 

Artista bisuala eta hezitzailea da. Arte Ederretan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean eta berriki Genero, Media eta Kultura Masterra egin du Goldsmithseko Unibertsitatean (Londres). Women ‘s Art Libraryko artxiboan zentratu du bere ikerketa. Bere lehen ikus-entzunezko pieza, Cuerpos # 1 Santa Ageda (2017), Londres eta Dublingo zinema feministako jaialdietan proiektatu da, nazioarteko Porto/Post/Doc zinemaldian, Tolosako Cinespañan, eta hainbat erakusketa eta programa publikotan. Bere lanaren parte da beste artista batzuekin elkarlanean aritzea.

CASA ÁRBOL

Arte garaikidearen planteamenduak ohiko espazioetatik hartago eramatea da Uholdeak programaren helburuetako bat. Bestalde, kanpoko bulegotik, gure proiektuak kultura-ekoizpen garaikidearen eta landatasunaren arteko erlazioari buruzko hausnarketa kolektiborako gonbidapen gisa ulertzen ditugu.Horiek dira Txuspo Poyoren Casa arbol lana aukeratzera eraman gintuzten bi arrazoiak, arte garaikideak landa-ingurunean duen edo izan lezakeen zereginari buruzko eztabaida planteatzean. Obra hau, lana txabola bat izateak Klaustrofiliako edukiekin lotzen du, baina Casa arbol proiektu honen zati gisa aukeratzeak lotura handiagoa du lan honen historiak sortzen dituen galderekin. Arteak espazio publikoan dituen funtzioak eta erabilerak, jendeak artelanak bereganatzea, autoretzaren ideia, obren iraunkortasuna edo iraungipena, lekuak eraldatzeko edo sortzeko modua, arte-komunitatearen eta tokiko administrazioaren artean sortzen dituen harremanak, harreman horren mugak eta negoziazio horietatik ateratzen den artistaren irudia birformulatzea, etab. arteak espazio publikoan dituen funtzio eta erabilerekin zerikusia du. Klaustrofilia proiektuaren garapen-fasean Uholdeaken edizio honetan parte hartzen duten artistekin eztabaida izan zuen. Era berean, erakusketa egoitzetan barna ibiliko den hilabeteetan, herri horietako arte-komunitateekin ere eztabaidak egingo dira.